της Δ.Σπανούδη (αναδημοσίευση από την εφημερίδα Αυγή)
Όταν το 2010 άρχιζε η επέλαση της κρίσης, πολλοί θεώρησαν ότι θα ήταν μια ευκαιρία να αποδειχτούν τα αδιέξοδα του καπιταλισμού και της διαρκούς μεγέθυνσης που ευαγγελίζεται και η κοινωνία να διεκδικήσει διαφορετικές αξίες, αυτόν το «άλλο κόσμο» που θέλουμε να πιστεύουμε ότι είναι εφικτός. Από τη σκοπιά της πολιτικής οικολογίας, αυτών δηλαδή που αντιλαμβάνονται ότι η αντίθεση κεφάλαιο - περιβάλλον είναι σύμφυτη με την αντίθεση κεφάλαιο-εργασία, η πρόκληση έμοιαζε ακόμη μεγαλύτερη: ο αναγκαστικός περιορισμός της (περιβαλλοντικά) αδηφάγου και (κοινωνικά) ισοπεδωτικής κατανάλωσης θα μπορούσε θεωρητικά να δημιουργήσει νέα ενδεχόμενα. Στροφή σε τοπικές συλλογικότητες και παραγωγικές πρωτοβουλίες, διαφοροποιημένη αγροτική παραγωγή αντί για εντατικές μονοκαλλιέργειες, επανασύνδεση με το φυσικό περιβάλλον λόγω ανάδυσης νέων αναγκών, ανάσχεση της αστικοποίησης και επιστροφή στην ύπαιθρο. Το σύνθημα των πρώιμων κινημάτων της αντιπαγκοσμιοποίησης «σκέφτομαι παγκόσμια, δρω τοπικά», έμοιαζε πιο επίκαιρο παρά ποτέ.
Στην περίοδο της κρίσης, το
περιβάλλον εντός και εκτός της αριστεράς θεωρείται για μια ακόμη φορά ένα
«δευτερεύον» θέμα, μια παράπλευρη απώλεια. Κι όμως σημαντικοί αγώνες για τα
μεταλλεία Χρυσού στη Χαλκιδική και στη Θράκη, για τα φαραωνικά σχέδια μεγάλων
εταιρειών για «ΑΠΕ» και σκουπίδια σε πολλά μέρη της χώρας, για το νερό και τα
ποτάμια, κινητοποίησαν και συσπείρωσαν μεγάλο δυναμικό, καταδεικνύοντας μια
άλλη όψη της ταξικής σύγκρουσης. Η πρόσφατη έκρηξη στην Τουρκία που ξεκίνησε
από την απόπειρα μετατροπής ενός δημόσιου πάρκου σε εμπορικό κέντρο στην
πλατεία Ταξίμ στην Κωνσταντινούπολη, δείχνει πόσο εύκολα αναδεικνύεται η άρρηκτη
σχέση της εκμετάλλευσης των λαών και του περιβάλλοντος. Πόσο εύκολα αναγνωρίζεται
ότι δεν ευθύνεται γενικά και αόριστα «ο άνθρωπος» αλλά αυτοί οι λίγοι άνθρωποι
που παίρνουν τις αποφάσεις σε βάρος των πολλών. Και πως η οικολογική όπως και η
οικονομική κρίση δεν αφορά εξίσου σε «όλους τους ανθρώπους» αλλά χτυπά πρώτα
και με μεγαλύτερη σφοδρότητα τους πιο αδύναμους.
Η οικονομία των αναγκών
έχει δημοκρατικό και οικολογικό πρόσημο
Όταν το 2010 άρχιζε η επέλαση της κρίσης, πολλοί θεώρησαν ότι θα ήταν μια ευκαιρία να αποδειχτούν τα αδιέξοδα του καπιταλισμού και της διαρκούς μεγέθυνσης που ευαγγελίζεται και η κοινωνία να διεκδικήσει διαφορετικές αξίες, αυτόν το «άλλο κόσμο» που θέλουμε να πιστεύουμε ότι είναι εφικτός. Από τη σκοπιά της πολιτικής οικολογίας, αυτών δηλαδή που αντιλαμβάνονται ότι η αντίθεση κεφάλαιο - περιβάλλον είναι σύμφυτη με την αντίθεση κεφάλαιο-εργασία, η πρόκληση έμοιαζε ακόμη μεγαλύτερη: ο αναγκαστικός περιορισμός της (περιβαλλοντικά) αδηφάγου και (κοινωνικά) ισοπεδωτικής κατανάλωσης θα μπορούσε θεωρητικά να δημιουργήσει νέα ενδεχόμενα. Στροφή σε τοπικές συλλογικότητες και παραγωγικές πρωτοβουλίες, διαφοροποιημένη αγροτική παραγωγή αντί για εντατικές μονοκαλλιέργειες, επανασύνδεση με το φυσικό περιβάλλον λόγω ανάδυσης νέων αναγκών, ανάσχεση της αστικοποίησης και επιστροφή στην ύπαιθρο. Το σύνθημα των πρώιμων κινημάτων της αντιπαγκοσμιοποίησης «σκέφτομαι παγκόσμια, δρω τοπικά», έμοιαζε πιο επίκαιρο παρά ποτέ.
Τα όσα ακολούθησαν ξέρουμε σήμερα ότι δεν δικαίωσαν αυτές τις
προβλέψεις. Παρά την ολοένα και πιο απροκάλυπτη επίθεση στο περιβάλλον και την
κοινωνία, παρά την ολοένα και πιο βίαιη εκμετάλλευση και εμπορευματοποίηση φυσικών
πόρων και βασικών υποδομών όπως ενέργεια – νερό - ορυκτά – σκουπίδια – δημόσιοι
χώροι - οικοσυστήματα, παρά την ελαστικοποίηση μέχρι εξαφάνισης των
περιβαλλοντικών κανόνων και παρά την κατάρρευση του έστω και ισχνού συστήματος
κοινωνικής προστασίας και δικαιωμάτων, η κυρίαρχη ιδεολογία παραμένει κυρίαρχη.
Όχι πλέον με την πλαστή υπόσχεση της ευμάρειας αλλά με τον εξίσου πλαστό εκβιασμό
για την επιβίωση.
Στην περίοδο της κρίσης, το
περιβάλλον εντός και εκτός της αριστεράς θεωρείται για μια ακόμη φορά ένα
«δευτερεύον» θέμα, μια παράπλευρη απώλεια. Κι όμως σημαντικοί αγώνες για τα
μεταλλεία Χρυσού στη Χαλκιδική και στη Θράκη, για τα φαραωνικά σχέδια μεγάλων
εταιρειών για «ΑΠΕ» και σκουπίδια σε πολλά μέρη της χώρας, για το νερό και τα
ποτάμια, κινητοποίησαν και συσπείρωσαν μεγάλο δυναμικό, καταδεικνύοντας μια
άλλη όψη της ταξικής σύγκρουσης. Η πρόσφατη έκρηξη στην Τουρκία που ξεκίνησε
από την απόπειρα μετατροπής ενός δημόσιου πάρκου σε εμπορικό κέντρο στην
πλατεία Ταξίμ στην Κωνσταντινούπολη, δείχνει πόσο εύκολα αναδεικνύεται η άρρηκτη
σχέση της εκμετάλλευσης των λαών και του περιβάλλοντος. Πόσο εύκολα αναγνωρίζεται
ότι δεν ευθύνεται γενικά και αόριστα «ο άνθρωπος» αλλά αυτοί οι λίγοι άνθρωποι
που παίρνουν τις αποφάσεις σε βάρος των πολλών. Και πως η οικολογική όπως και η
οικονομική κρίση δεν αφορά εξίσου σε «όλους τους ανθρώπους» αλλά χτυπά πρώτα
και με μεγαλύτερη σφοδρότητα τους πιο αδύναμους.


